Deneme Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

Eskiden denemeye verilen 100 tl deneme bonusu veren siteler “muhasebe” ismi, onun konusu hakkında bir ipucu vermektedir. Türk edebiyatında ise Tanzimat sonrasında özellikle de Servet-i Fünûn döneminde karşımıza çıkar. Deneme, Avrupa edebiyatında Fransız Montaigne ile başladı. Bana hak vermenizi ya da yargılamanızı istemiyorum” buradan da anlaşıldığına göre denemeler iddialı olmayan, ispat kaygısı taşımayan; temel anlamda insan doğallığına dayanan eserlerdir. Fazla zaman harcamadan, sadece işimizi kolaylaştıracak şekilde kullanıldığında, teknoloji gerçek anlamda hayatımızı zenginleştirebilir. Cümlelerin akıcılığını, kelime tekrarlarını ve yazım hatalarını kontrol edin.

Montaigne’in bu sözlerinden de anlaşıldığı üzere deneme yazıları herhangi bir gerçeği kanıtlama zorunluluğu olmadan farklı konular üzerine yazılabilir. Paylaşımcı ve samimi bir üslup ile yazılan denemeler bu bakımdan sohbet, fıkra ve eleştiri yazıları ile karıştırılabilir. Dolayısıyla bu yazı türünün nasıl oluşturulduğu açıklanmadan önce denemeyi diğer türlerden ayıran özelliklere değinilmelidir. Pek çok bağlamda yazılabilen deneme yazıları, türü ve üslubu bakımından farklı düzyazı türleri ile karıştırılır. İlköğretim döneminden itibaren karşılaşılan deneme; bir kişinin herhangi bir konu üzerine düşünce, duygu ve görüşlerini paylaştığı yazılardır. Sözcük olarak ne anlama geldiği sıklıkla araştırılan denemenin nasıl bir düzyazı türü olduğu da pek çok kişi tarafından merak edilir.

Deneme nasıl yazılır?

Bacon, T.S. Eliot, Albert Camus, A. Huxley, Jean Paul Sartre, Gourmont, B. Julien, E.C. Alain örnek olarak gösterilen deneme yazarlarından en meşhurlarıdır. Çünkü makale denemeye göre daha uzun olarak yazılmaktadır. Deneme örneklerinin ilkini Fransız edebiyat yazarı Montaigne vermiştir. Bu bağlamda yazar hem deneme türlerinde eser verebilir, hem de okuyucularının ufkunun genişlemesine katkı verir. Deneme yazmak için çok geniş bir yelpazede düşünebilme, dolu bir edebiyat, geniş dünya bakış açısı, sanat ve felsefe alanlarına ilgi olunması gerekir.

Bunun yanında bir kitapta yer alan yazıların bir kısmı edebiyat, bir kısmı tarih, bir kısmı felsefe, bir kısmı başka konularda olabilmektedir. Özgürce seçilen bir konuda, yazarın kendi kendiyle konuşma havası içinde yazdığı yazı türüdür. Tanzimat döneminde ise Şinasi, Ali Suavi, Ziya Paşa ve Namık Kemal gibi bazı yazarlar Cumhuriyet edebiyatından öncesi dönemde deneme yazısı yazan yazarlardandır.

• Atatürk, Türk ulusuna hayatı sevinçle karşılamanın, yani mutluluğunun yolunu göstermiştir.
• Denemelerde yazar, okuyucuyu bir düşünceye ikna etme amacı gütmez.
• Çünkü bir dönem denemenin ismi muhasebe olarak geçmekteydi.
• Ancak bununla birlikte bir deneme yazarında bulunması gereken özellikler de mutlaka belirtilmelidir.

Kuyumcu camına ‘ilk defa’ yazarak anlattı: ’28 yıllık kuyumcuyum’

Ayrıca mektup, köşe yazısı ve sohbet gibi türlerle karıştırılsa da deneme yazılarının kendi kurallarının olduğu hatırlatılmalıdır. Türk edebiyatımız da ise Tanzimat Dönemi sonrasın da ortaya çıkan Servet-i Fünun dönemi yazarları örnek verilir. Deneme yazım kuralları arasında hayallere ve düşüncelere yer vermek vardır. İlk zamanlarda ortaya konulan eserler  başarılı olmasından ziyade ilk örnekler olması açısından önem taşımıştır. Türk Edebiyatı’nda deneme türünde yazılmış ilk eser Ahmet Haşim’in “Bize Göre” ve “Gurebahane-i Laklakan (düşkün leylek evi)” kitapları kabul görür. Herhangi bir konuda kesin sonuçlara ulaşmadan, kendi kendine konuşuyormuş havası taşıyan ve okuyucuyu düşünmeye yönlendiren yazılara deneme denir.

Dolayısıyla deneme yazılarının kişisel ve özgün görüşleri ifade ettiği söylenebilir. Mesela deneme de yazım türlerinde düşüncenin ispatlanması için kaygıya kapılmaya gerek yoktur. Deneme yazmak isteyen yazar üslubunda çok samimi olursa yazım şeklini sohbet türüne kaçırabilir. Yazar bu yazılarında kesin bir sonuca ulaşmayı, ele aldığı konuyu ispatlamayı ve sonuç olarak okuyucuyu kendi düşünceleri etrafında toplamayı amaçlamaz.

Dilediğin zaman, dilediğin yerde!

Deneme yazmadan önce okunabilen ve bu düzyazı türünü temsil eden ünlü eserlerden bazıları aşağıdaki gibidir; Ancak bir deneme yazısı oluşturmak isteyen kişilerin takip edebilecekleri belli başlı adımlar mevcuttur. Bunun temel nedeni ise denemenin aslında oldukça farklı bağlamlara hitap edebilmesidir.

Ya da konuyu anlatırken çok iddialı bir konumda olmak gerekmemektedir. Çünkü kurulan yeni devletin politikası da bu yönde olduğundan edebiyatta ve dilde millileşme hızlanmıştır. Türk Edebiyatı’na Tanzimat Edebiyatı ile giren bu türün en başarılı örnekleri Cumhuriyet Dönemi’nde verilmiştir. Edebiyatımız Batı etkisine girince bir çok türü bünyesine katmıştır. Türk Edebiyatı’nda Tanzimat’la birlikte görülen bu türün Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’nda başarılı örneklerinin verildiğini söyleyebiliriz.